۲۶ جون ۲۰۲۵
منبع: الجزیره
——————
زمانیکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، شب شنبه وارد جنگ میان اسرائیل و ایران شد، منطقه در انتظار تشدید تنشها بود.
ایالات متحده ۱۷ بمب نفوذگر عظیم و ۳۰ راکت کروز را بر تأسیسات هستهای ایران در نطنز، فردو و اصفهان شلیک کرد تا اسرائیل را یاری دهد؛ اسرائیلی که از ۱۳ جولای با تهران تبادل آتش راکتی داشت.
پاسخ ایران خیلی زود فرا رسید. شام دوشنبه، ایران ۱۴ راکت را به سوی پایگاه فرماندهی مرکزی نیروی هوایی ایالات متحده در خاورمیانه در العدید، قطر، شلیک کرد؛ کشوری بیطرف. این راکت ها از فراز دوحه، پایتخت قطر، عبور کردند و ترس و نگرانی ایجاد کردند.
اما برخلاف هشدار دبیرکل سازمان ملل، آنتونیو گوترش، مبنی بر اینکه این وضعیت ممکن است به «مارپیچ انتقامگیریها» بینجامد، این حمله به جای گسترش درگیری، نشانهای از آتشبس بود که ترامپ ساعاتی بعد اعلام کرد. این آتشبس با دیپلماسی پیشرفتهای میان قطر، آمریکا و ایران ممکن شد.
-پس، چگونه این آتشبس از دل دود و آتش به وجود آمد؟
گزینههای ایران چه بود؟
واکنش نظامی علیه یک پایگاه آمریکایی گزینهای آشکار بود، چون آمریکا در همسایگی ایران حضور قابل توجهی دارد.
علاوه بر پایگاه العدید در قطر، ناوگان پنجم دریایی آمریکا در بحرین مستقر است. هر دوی این پایگاهها فقط حدود ۲۰۰ کیلومتر از ایران فاصله دارند. آمریکا همچنین پایگاه هوایی در کویت و چهار پایگاه لوژستیکی در عمان دارد. افزون بر آن، در عربستان سعودی، عراق و اردن هم پایگاههایی دارد.
به گفته دورسا جباری، خبرنگار الجزیره:
«آمریکا ۴۰ هزار نیروی نظامی در منطقه دارد، در ۱۹ پایگاه نظامی، که ۸ تای آنها دائمیاند. ایران بارها هشدار داده که اینها در صورت حمله آمریکا، اهداف مشروع خواهند بود.»
به گفته انستیتوت مطالعات جنگ (واشنگتن):
در گذشته، نیروهای نیابتی ایران ابزار اصلی تهران برای واکنش به حملات دشمنان بودند.
حوثیها میتوانستند حملات خود بر کشتیها در دریای سرخ را از سر گیرند، و خود ایران میتوانست در تنگه هرمز به کشتیرانی حمله کند — یعنی تهدید همزمان دو گذرگاه حیاتی اقتصادی جهان.
اما حملات نیابتی صورت نگرفت، که نشاندهنده ضعف «محور مقاومت» ایران و خستگی آن پس از ماهها جنگ با آمریکا و اسرائیل است.
با این حال، زمانی که جهان در انتظار پاسخ ایران به حملات آمریکا بود، یک مورخ ایرانشناس در دانشگاه سنتاندروز بریتانیا به الجزیره گفت که فکر میکند:
«یک راه خروج دیپلماتیک میان ایران و آمریکا محتمل است. شاید در ظاهر، لفاظیها زیاد شود، اما در پشت پرده تماسهایی برقرار خواهد شد.»
-حمله چگونه رخ داد؟
در حدود ساعت ۷ شب به وقت محلی (۴ عصر به وقت گرینویچ) دوشنبه، ایران قطر را هدف قرار داد.
قطر این حمله را محکوم کرده و آن را «تشدید بسیار خطرناک و نقض آشکار حاکمیت و تمامیت ارضی» خود خواند. قطر یادداشت اعتراضی (دمارشه) را به سفیر ایران در دوحه تسلیم کرد.
اما «تماسهایی» که آن مورخ به آن اشاره کرده بود، گویا پیشتر صورت گرفته بود.
ترامپ در شبکه اجتماعی خود نوشت:
«از ایران تشکر میکنم که از پیش ما را آگاه ساخت، که باعث شد هیچ انسانی کشته یا زخمی نشود.»
این هشدار به قطر امکان داد دفاع هوایی خود را فعال کند؛ ۱۳ راکت را سرنگون کرد و اجازه داد یکی به سمت بیخطر پرواز کند.
تصاویر ماهوارهای نشان میدادند که آمریکا حتی پیش از حمله به ایران، پرسونل و طیاره هایش را از العدید خارج کرده بود، بنابراین هدف قرار دادن آن پایگاه خطر جانی در پی نداشت.
نه پایگاه آمریکا و نه نیروی هوایی قطر دچار خسارت جدی نشدند.
ترامپ سه ساعت پس از حمله نوشت:
«خوشحالم گزارش بدهم که هیچ آمریکایی آسیب ندیده و تقریباً هیچ خسارتی وارد نشده. مهمتر از همه، طرف مقابل خشم خود را تخلیه کردهاند.»
تنها دو ساعت بعد، او آتشبس را اعلام کرد:
«تبریک به همگان! اسرائیل و ایران به توافق کامل آتشبس رسیدهاند (که حدود ۶ ساعت دیگر اجرایی میشود، وقتی که مأموریتهای جاری خود را پایان دهند).»
ترامپ بعداً گفت:
«ایران و اسرائیل تقریباً همزمان نزد من آمدند و گفتند: ‘صلح!’»
دولت ایران صبح سهشنبه بیانیهای صادر کرد و حمله خود را «پاسخی تحقیرآمیز و عبرتآموز به ظلم دشمن» توصیف کرد و آتشبس را «تصمیم ملی برای پایان دادن به جنگ علیه دشمن صهیونیستی و حامیان خبیث آن» خواند.
-روابط قطر با ایران و آمریکا چگونه است؟
قطر میزبان بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه است و در مذاکرات دیپلماتیک پیچیدهای با آمریکا همکاری داشته، از جمله در مورد طالبان و حماس.
همزمان، قطر روابط دیپلماتیک و اقتصادی گرمی با ایران دارد.
رودی بارودی، کارشناس انرژی در دوحه، به الجزیره گفت:
«میدانهای گازی پارس جنوبی، پارس شمالی و نورتفیلد میان ایران و قطر برای بیش از ۲۵ سال به صورت مشترک بهرهبرداری شدهاند.»
بارودی گفت که میدان گازی پارس جنوبی تقریباً بهاندازه مجموع همه ذخایر گاز دیگر جهان گاز دارد.
بلافاصله پس از اعلام آتشبس، ترامپ از امیر قطر تشکر کرد و در شبکه اجتماعی خود نوشت:
«از امیر محترم قطر برای تلاشهایش در جهت صلح در منطقه صمیمانه سپاسگزارم.»
از سوی دیگر، رئیسجمهور ایران، مسعود پزشکیان، روز سهشنبه با امیر قطر تماس گرفت و بابت حمله روز گذشته ابراز تأسف کرد.
پزشکیان تأکید کرد که مردم و دولت قطر هدف ایران نبودهاند و گفت:
«قطر همسایه، مسلمان و کشوری برادر باقی خواهد ماند. امید داریم روابط بر اساس احترام به حاکمیت و حسن همجواری همواره ادامه یابد.»
محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر قطر، روز چهارشنبه گفت:
«قطر تلاشهای دیپلماتیک بزرگی با شرکای منطقهای و بینالمللی برای کاهش تنش انجام داد.»
بارودی افزود:
«واشنگتن و دوحه یک بمب پنهان اقتصادی و زیستمحیطی را خنثی کردند، چون خلیج فارس پر از تأسیسات نفت و گاز، پالایشگاهها و پایانههاست.»
او گفت:
«در کل منطقه بیش از ۳۴ پالایشگاه در کنار ساحل، بیش از ۱۰۵ نیروگاه برق و آبشیرینکن وجود دارد. آتشبس خطری بزرگ را از تأمین آب و برق منطقه دور کرده است.»
بارودی پیشنهاد کرد که قطر باید نامزد جایزه صلح نوبل شود.
![May be an image of lighting, road and text that says "n រ 200 Interceptor missiles are fired, after Iran's armed forces said they targeted the Al-Udeid base in a missile attack, as seen from Doha, Qatar, on June 23, 2025 [Reuters]"](https://scontent.farn1-2.fna.fbcdn.net/v/t39.30808-6/511266575_738517191993442_2499075266909554388_n.jpg?stp=dst-jpg_s600x600_tt6&_nc_cat=104&ccb=1-7&_nc_sid=833d8c&_nc_ohc=x3fi8pu_4t0Q7kNvwGXqssQ&_nc_oc=AdnebCKI6-KZrQPPxGQsEIZ8SzaMMO3twKXePSU1hJchXVB3FW--0HOId6qcCXOZwPM&_nc_zt=23&_nc_ht=scontent.farn1-2.fna&_nc_gid=ZJfVw69w8o-gLUoKF2qlTg&oh=00_AfM24t_KE_Q0t4v-gFW5JUhFg47o124YW2ceoGbef2TxNQ&oe=68648E2F)
Afghanistan people's front 