منبع: سی ان ان
۲۵ اگست ۲۰۲۵
———————
ابوجا، نایجریا – واگنر، گروه مزدور روسی که به دلیل شورش ناکام علیه مسکو شهرت یافت و متهم به ارتکاب خشونتهای گسترده علیه غیرنظامیان در افریقا است، اکنون در این قاره جای خود را به یک نیروی شبهنظامی دیگر داده است.
کارشناسان میگویند جانشین واگنر، «سپاه افریقا» است که مستقیماً تحت ادارهٔ کرملین قرار دارد.
برای سالها، واگنر که با پول دولت روسیه تمویل میشد و در سال ۲۰۲۳ از سوی ولادیمیر پوتین بهخاطر «شجاعت و قهرمانی» ستوده شده بود، نمایانگر حضور نظامی مسکو در ساحل افریقا بود؛ منطقهای نیمهخشک که از سنگال تا سودان امتداد مییابد.
با خروج واگنر از بخشهای وسیعی از این منطقه که پیوسته شاهد کودتا، شورش مسلحانه و یورش تندروان بوده، چنین برمیآید که کرملین خواهان نیرویی «غیررسمی اما قابل کنترول» بهجای آن است.
پوتین در نشست روسیه ـ افریقا در ۲۰۲۳ آشکار کرد که کرملین «با بیش از ۴۰ کشور افریقایی قرارداد همکاریهای تخنیکی ـ نظامی امضا کرده است که شامل ارسال طیف گستردهای از جنگافزارها و تجهیزات میشود.»
کرملین تا حدی در حال پرکردن خلأیی است که پس از اخراج نیروهای غربی از چندین کشور ساحل بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳ بهوجود آمد؛ فضایی که با اوجگیری احساسات ضدغربی در منطقه همراه شد.
در حالیکه توجه غرب عمدتاً به جنگهای خاورمیانه و اوکراین و همچنین تنشها با چین معطوف است، روسیه به شریک امنیتی پرتقاضا در داخل و بیرون از منطقهٔ ساحل بدل شده است.
-واگنر در میدان، سپاه افریقا در کمین
در بخشهایی از منطقه، مانند مالی، واگنر با ارتش محلی در برابر شورشیان جنگید ـ جایی که سال گذشته در یک کمین شورشیان دهها تن از افرادش کشته شدند.
اما بر اساس کانال رسمی تلگرام این گروه، جانشین واگنر یعنی سپاه افریقا، برخلاف واگنر «خودمختار» نیست، بلکه مستقیماً زیر چتر وزارت دفاع روسیه فعالیت میکند.
این سپاه متشکل از فرماندهان زبدهٔ ارتش روسیه است. در عین حال، «اولویت جذب نیرو» به جنگجویان پیشین و کنونی واگنر داده شده است.
نیروهای سپاه افریقا اکنون در کنار ارتش مالی عملیات مشترک علیه گروههای شورشی انجام میدهند.
واگنر در جون اعلام کرد که پس از سهونیم سال مأموریت در مالی، کشور بحرانزدهٔ غرب افریقا، آنجا را ترک میکند. گمانههایی مشابه نیز دربارهٔ خروج واگنر از جمهوری افریقای مرکزی (CAR) ـ مرکز ثقل فعالیت این گروه در افریقا ـ مطرح شده است.
واگنر از ۲۰۱۸ در CAR حضور داشت و پس از خروج کامل نیروهای فرانسوی در ۲۰۲۲ به بازیگر اصلی امنیتی این کشور بدل شد و از سوی برخی بهعنوان ناجی در جلوگیری از فروپاشی کشور ستوده شد.
با این حال، مقامهای نظامی CAR در آغاز ماه جاری به «اسوشیتدپرس» گفتند وزارت دفاع روسیه از حکومت خواسته است تا سپاه افریقا را جایگزین واگنر کند و هزینهٔ خدمات آن را نقداً بپردازد.
مارتین زیگوله، نخستوزیر پیشین و نمایندهٔ اپوزیسیون، در جنوری به «سیانان» گفت که پرداخت به واگنر «بهگونهٔ پنهان و محرمانه» از سوی دولت CAR انجام میشود. در عین حال، تحقیقات پیشین «سیانان» نشان داد که شرکتهای مرتبط با یوگنی پریگوژین، رهبر پیشین واگنر، امتیاز استخراج طلا و الماس در CAR را بهدست آورده بودند؛ کشوری که ۷۰ درصد جمعیتش در فقر شدید زندگی میکنند.
پریگوژین در اگست ۲۰۲۳، تنها دو ماه پس از شورش نافرجام علیه رهبری نظامی روسیه، در سانحهٔ هوایی در نزدیکی مسکو کشته شد.
-نقش و گسترش سپاه افریقا
وزیر ارتباطات CAR در جنوری گفت: «یک توافق دوجانبهٔ دفاعی، زمینهٔ فراهمی سلاح از روسیه و همچنان آموزش نیروهای امنیتی و کمک عملیاتی در میدان را مهیا ساخته است.»
سپاه افریقا هماکنون در کشورهای دیگر مانند نیجر و بورکینافاسو ـ هر دو تحت حاکمیت نظامیان ـ فعال شده است. روشن نیست که این سپاه در گینهٔ استوایی (آفریقای مرکزی) نیز حضور داشته باشد یا نه؛ کشوری که حدود ۲۰۰ مربی نظامی روسی را در خاک خود جا داده است.
-«برندسازی تازه» مسکو؟
هینی نسیبیا، تحلیلگر ارشد پروژهٔ دادههای درگیری و رویدادهای مسلحانه (ACLED)، میگوید جایگزینی واگنر با سپاه افریقا ممکن است «بازسازی استراتژیک برند از سوی مسکو» باشد.
به گفتهٔ او: «با خدشهدارشدن شدید نام واگنر پس از شورش و مرگ پریگوژین، روسیه احتمالاً میخواهد ماجراجوییهای نظامی خارجیاش را زیر کنترول مستقیم دولت ببرد، نام واگنر را پاک کند اما کارکردهای آن را زیر عنوان تازه، مانند سپاه افریقا، ادامه دهد.»
چنین نهادی میتواند برای کرملین مشروعیت بیشتر، کنترول مؤثرتر و ریسک کمتر حقوقی و حیثیتی فراهم کند.
واگنر در گذشته با شکایتهای سازمانهای حقوق بشری و تحریمهای اتحادیهٔ اروپا روبهرو شد. همچنان، کارشناسان سازمان ملل در ۲۰۲۳ خواستار تحقیق مستقل دربارهٔ جنایات احتمالی واگنر و ارتش مالی شدند.
با وجود این، مقامهای مالی اتهامات را رد کرده و گفتهاند که کشور در پیگرد ناقضان حقوق بشر «قاطع و استوار» است.
-میراث مبهم واگنر در افریقا
دیدگاهها دربارهٔ تأثیر حضور واگنر در مقابله با تروریزم در افریقا متفاوت است.
مامادو آجه، مشاور امنیتی و سرهنگ بازنشستهٔ سنگالی که در مالی و بورکینافاسو خدمت کرده است، به سیانان گفت: «من نمیبینم واگنر چه دستاوردی در نبرد با تروریستها داشته باشد. از زمان حضور آنان، جهادگرایان گستردهتر شده و تلفات غیرنظامیان بیشتر گردیده است.»
با این حال، نسیبیا باور دارد که واگنر توانست به ارتش مالی در بازپسگیری برخی سنگرهای شورشیان کمک کند، «اما کشوری را بهجا گذاشت که در آستانهٔ فروپاشی است.»
هفتههای اخیر، نمایندگان سازمان ملل به شورای امنیت هشدار دادند که وضعیت امنیتی در ساحل «بهسرعت رو به وخامت است» و فعالیتهای تروریستی با پیچیدگی و ابزارهای تازه مانند استفاده از پهپاد، فناوریهای نوین ارتباطی و پیوند با جرایم سازمانیافتهٔ فراملی گسترش یافته است.
آهونّا ازیاکونوا، معاون دبیرکل و مدیر منطقهای برنامهٔ انکشافی سازمان ملل برای افریقا، تأکید میکند که چالشهای امنیتی در ساحل «فراتر از ظرفیت دولتهای ملی» است و حمایت جهانی را میطلبد.
او در گفتوگو با سیانان افزود: «مهم این است که هر نوع کمک خارجی نیت نیک داشته باشد. ما از هیچگونه کمک نظامی یا امنیتی که ناقض حقوق بشر باشد، حمایت نمیکنیم؛ هر جا و از هر طرف که بیاید.»
Afghanistan people's front 