روسیه در اوکراین از راکت ممنوعهٔ هسته‌ای استفاده کرده است؛…

روسیه در اوکراین از راکت ممنوعهٔ هسته‌ای استفاده کرده است؛ همان سلاحی که آمریکا را به خروج از پیم

گزارش از: تام بالمفورث

منبع: خبرگزاری رویترز

۳۱ اکتوبر ۲۰۲۵

⸻————

-خلاصه

• اوکراین می‌گوید روسیه از راکت 9M729 در جنگ استفاده کرده است.

• راکت 9M729 در مرکز مناقشهٔ کنترول تسلیحات در سال ۲۰۱۹ قرار داشت.

• این راکت قابلیت حمل کلاهک معمولی یا هسته‌ای را دارد.

⸻————

وزیر خارجهٔ اوکراین اعلام کرده است که روسیه در ماه‌های اخیر اوکراین را با راکتی هدف قرار داده که توسعهٔ پنهانی آن باعث شد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، در نخستین دورهٔ ریاست‌جمهوری‌اش از پیمان کنترول تسلیحات هسته‌ای با مسکو خارج شود.

اظهارات اَندری سیبیها نخستین تأیید رسمی استفادهٔ روسیه از راکت زمینی 9M729 در میدان نبرد ــ در اوکراین یا هر جای دیگر ــ محسوب می‌شود.

به گفتهٔ یک مقام ارشد دیگر اوکراینی، روسیه از ماه آگست تا کنون ۲۳ بار این نوع راکت را به سوی اوکراین پرتاب کرده است. همچنین او گفت که اوکراین در سال ۲۰۲۲ دو پرتاب دیگر این راکت توسط روسیه را ثبت کرده بود. وزارت دفاع روسیه در برابر درخواست کتبی برای اظهار نظر، پاسخی نداده است.

-یک راکت مسیر ۱۲۰۰ کیلومتری را پیمود

راکت 9M729 در سال ۲۰۱۹ باعث شد ایالات متحده از پیمان نیروهای هسته‌ای میان‌برد (INF) خارج شود. واشنگتن ادعا کرده بود که این راکت از محدودیت برد ۵۰۰ کیلومتر مندرج در پیمان تخطی کرده و می‌تواند مسافت بسیار طولانی‌تری را طی کند؛ روسیه این اتهام را رد کرده بود.

بر بنیاد پایگاه «Missile Threat» وابسته به مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی در واشنگتن، راکت 9M729 که قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای یا متعارف را دارد، بردی تا ۲۵۰۰ کیلومتر دارد.

یک منبع نظامی گفت که یکی از راکت‌های 9M729 که در پنجم اکتوبر از سوی روسیه شلیک شده بود، بیش از ۱۲۰۰ کیلومتر پرواز کرد تا در خاک اوکراین فرود آمد.

سیبیها در اظهارات خود گفت:

«استفادهٔ روسیه از راکت ممنوع‌شدهٔ INF نوع 9M729 علیه اوکراین در ماه‌های اخیر، بی‌احترامی پوتین را به ایالات متحده و تلاش‌های دیپلوماتیک رئیس‌جمهور ترامپ برای پایان دادن به جنگ روسیه علیه اوکراین نشان می‌دهد.»

او به خبرگزاری رویترز گفت که کی‌یف از طرح‌های صلح ترامپ پشتیبانی می‌کند و روسیه باید تحت بیشترین فشار ممکن قرار گیرد تا به صلح وادار شود. به باور او، تقویت توان تهاجمی دوربرد اوکراین می‌تواند مسکو را به پایان جنگ ترغیب کند.

اوکراین از واشنگتن خواسته است تا راکت‌های دوربرد تام‌هاوک را در اختیارش بگذارد؛ راکت‌هایی که تحت پیمان INF ممنوع نبودند، زیرا تنها از دریا پرتاب می‌شدند. روسیه هشدار داده که این اقدام «تشدید خطرناک» در جنگ خواهد بود.

-«چالشی برای امنیت اروپا»

کارشناسان نظامی غربی می‌گویند که استفادهٔ روسیه از راکت 9M729 زرادخانهٔ تسلیحات دوربرد مسکو برای حمله به اوکراین را گسترش می‌دهد و هم‌زمان پیام تهدیدآمیزی به اروپا می‌فرستد، در حالی‌که ترامپ به دنبال توافق صلح است.

«ولیم آلبرک»، پژوهشگر ارشد در اندیشکدهٔ «پاسیفک فوروم»، گفت:

«فکر می‌کنم پوتین می‌خواهد در روند مذاکرات صلح بر سر اوکراین فشار را افزایش دهد. راکت 9M729 اساساً برای هدف قرار دادن اهداف در اروپا طراحی شده است.»

روسیه هفتهٔ گذشته راکت کروز هسته‌ای «بوروِسْتنیک» را آزمایش کرد و روز چهارشنبه نیز از آزمایش اژدر هسته‌ای «پوسایدون» خبر داد.

کاخ سفید به پرسش‌های مشخص دربارهٔ استفادهٔ روسیه از راکت 9M729 پاسخ نداد. در عین حال، ترامپ روز پنجشنبه به ارتش ایالات متحده دستور داد آزمایش سلاح‌های هسته‌ای را از سر بگیرد و دلیل آن را «برنامه‌های آزمایشی کشورهای دیگر» خواند.

پس از خروج ایالات متحده از پیمان INF ــ که راکت‌های زمینی با برد ۵۰۰ تا ۵۵۰۰ کیلومتر را ممنوع می‌کرد ــ روسیه اعلام کرد که بطور داوطلبانه از استقرار این نوع راکت‌ها خودداری خواهد کرد. با این حال، غرب گفته بود که مسکو پیشاپیش تعدادی از راکت‌های 9M729 را مستقر ساخته است.

در چهارم آگست، اندکی پیش از آغاز استفاده از این راکت‌ها در اوکراین، روسیه اعلام کرد که دیگر محدودیتی برای استقرار راکت‌های با برد INF، از جمله آن‌هایی که قادر به حمل کلاهک هسته‌ای‌اند، قائل نخواهد بود.

«جان فورمن»، وابستهٔ دفاعی پیشین بریتانیا در مسکو و کی‌یف، گفت:

«اگر ثابت شود روسیه در اوکراین از راکت‌های با برد INF استفاده می‌کند ــ راکت‌هایی که به‌سادگی می‌توانند حامل کلاهک هسته‌ای باشند ــ این مسأله فقط مربوط به امنیت اوکراین نیست، بلکه تهدیدی مستقیم برای امنیت اروپا است.»

-بقایای راکت

وزارت خارجهٔ اوکراین جزئیات و تاریخ دقیق پرتاب‌های 9M729 را فاش نکرده است.

منبع ارشد یادشده گفت که نخستین حملات از ۲۱ آگست آغاز شد ــ کمتر از یک هفته پس از برگزاری نشست ترامپ و پوتین در آلاسکا.

خبرگزاری رویترز تصاویر بقایای یک حملهٔ روسیه را بررسی کرده است که در آن یک ساختمان مسکونی در قریهٔ لاپاییوکا هدف قرار گرفت و چهار تن کشته شدند. این محل بیش از ۶۰۰ کیلومتر از خاک روسیه فاصله دارد.

در تصاویر، دو تکه از بقایای راکت ــ از جمله لوله‌ای حاوی سیم‌کشی ــ با علامت 9M729 دیده می‌شود.

جِفری لوئیس، پژوهشگر برجستهٔ امنیت جهانی در کالج میدل‌بری، پس از بررسی این تصاویر گفت که لوله، موتور و بدنهٔ موتور با مشخصات شناخته‌شدهٔ راکت 9M729 مطابقت دارد و علایم روی آن احتمال تطابق را بیشتر می‌سازد.

-شلیک از عمق بیشتر خاک روسیه

روسیه راکت‌های مختلفی برای هدف‌گیری سراسر اوکراین در اختیار دارد، از جمله راکت دریایی کالیبر و راکت هوایی Kh-101؛ اما به گفتهٔ لوئیس، راکت 9M729 ویژگی متفاوتی دارد:

«این راکت به روسیه مسیرهای حملهٔ متفاوتی می‌دهد که دفاع هوایی را دشوارتر می‌سازد و شمار راکت‌های در دسترس مسکو را افزایش می‌دهد.»

پیمان INF پرتاب‌گرهای زمینی را ممنوع کرده بود، زیرا این نوع سیستم‌ها متحرک‌اند و به‌آسانی پنهان می‌شوند.

دوگلاس بری، پژوهشگر ارشد در مؤسسهٔ بین‌المللی مطالعات استراتژیک، گفت که روسیه می‌تواند با استفاده از 9M729، حملات زمینی را از مناطق امن‌تر در عمق خاک خود انجام دهد.

او افزود که روسیه همچنین می‌تواند از فرصت جنگ اوکراین برای آزمودن این سیستم در میدان واقعی نبرد استفاده کند، هرچند تکرار ۲۳ بارهٔ استفاده از آن نشان می‌دهد هدف مسکو صرفاً آزمایش نیست، بلکه استفادهٔ عملیاتی و نظامی است.