امروز سفر سرگئی ناریشکین، رئیس سرویس اطلاعات خارجی روسیه (SVR)، به کابل در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ را می‌توان در چارچوب پلان کلان مسکو برای تثبیت نفوذ خود در افغانستان و آسیای مرکزی تحلیل کرد.
این سفر کم‌سابقه، صرفاً یک دیدار دیپلماتیک نیست، بلکه نشان‌دهنده مرحله جدیدی از همکاری‌های امنیتی و اطلاعاتی میان روسیه و حکومت طالبان است.
اهداف اصلی سفر
· تقویت همکاری‌های اطلاعاتی و امنیتی: محور اصلی گفتگوها با مولوی عبدالحق وثیق، رئیس استخبارات طالبان، بر «تبادل اطلاعات و همکاری‌های مشترک امنیتی» متمرکز بوده است. این همکاری در چارچوب توافقنامه همکاری نظامی که در مِی ۲۰۲۶ میان دو طرف امضا شد، معنا پیدا می‌کند. آن توافقنامه پنج حوزه اصلی را پوشش می‌دهد: آموزش نیروها، پشتیبانی فنی از سلاح‌ها، همکاری اطلاعاتی، عملیات علیه گروه‌های مسلح مورد نظر روسیه، و همکاری لجستیکی.
· مدیریت تهدیدات مشترک: روسیه نگران گسترش ناامنی و افراط‌گرایی از افغانستان به سمت مرزهای آسیای مرکزی است. مسکو بارها تأکید کرده که غرب در تلاش است تا با ایجاد ناامنی در افغانستان، به اهداف ژئوپلیتیک خود برسد. بنابراین، همکاری با طالبان برای کنترل این تهدیدات، یک ضرورت امنیتی برای کرملین محسوب می‌شود.
· تحکیم جایگاه روسیه به عنوان میانجی منطقه‌ای: سفر ناریشکین همزمان با سفر وزیر داخله روسیه به اسلام‌آباد و اعلام آمادگی مسکو برای میانجیگری میان پاکستان و افغانستان انجام شده است. این تحرکات نشان‌دهنده تلاش روسیه برای ایفای نقش محوری در ترتیبات امنیتی منطقه و به حاشیه راندن نفوذ غرب است.
زمینه‌سازی روابط مسکو-کابل
این سفر در ادامه یک روند مشخص از تعاملات گسترده مسکو و کابل در ماه‌های اخیر صورت گرفته است:
· به رسمیت شناختن رسمی: روسیه در جولای ۲۰۲۵ به عنوان نخستین کشور جهان، حکومت طالبان را به رسمیت شناخت و گروه طالبان را از فهرست سازمان‌های تروریستی خود حذف کرد.
· توافقنامه نظامی: در مِی ۲۰۲۶، یک توافقنامه همکاری نظامی-فنی میان دو طرف امضا شد که به گفته کارشناسان، نمادین بودن آن برای طالبان اهمیت زیادی دارد و به آن‌ها مشروعیت خارجی می‌بخشد.
· رشد چشمگیر تجارت: روابط اقتصادی نیز به سرعت در حال گسترش است. تجارت دوجانبه در هفت ماه نخست ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۲.۵ برابر افزایش یافته و به حدود ۵۰۰ میلیون دلار رسیده است. طرفین همچنین در حال رایزنی برای توسعه کریدور ترانزیتی «شمال-جنوب» هستند.
پیامدهای منطقه‌ای و بین‌المللی
· افزایش مشروعیت طالبان: همکاری‌های امنیتی سطح بالا با روسیه، به طالبان کمک می‌کند تا ادعای خود برای به رسمیت شناخته شدن به عنوان یک بازیگر امنیتی مشروع در سطح بین‌المللی را تقویت کنند.
· نگرانی‌های پاکستان: توافق‌نامه‌های نظامی روسیه با طالبان، از جمله کمک به تقویت توان دفاعی افغانستان، می‌تواند به عنوان یک اقدام علیه منافع پاکستان تلقی شود. روسیه در حال تجهیز و آموزش نیروهایی است که پاکستان آن‌ها را رقیب اصلی خود در منطقه می‌داند.
· رقابت ژئوپلیتیک با غرب: مسکو با این اقدامات، در حال پر کردن خلأ قدرت ناشی از خروج نیروهای ناتو از افغانستان است و تلاش می‌کند تا از هرگونه تلاش آینده آمریکا و ناتو برای یافتن جای پای نظامی در منطقه جلوگیری کند.
جمعبندی
سفر ناریشکین به کابل، نقطه عطفی در روابط مسکو و طالبان است. روسیه با اتخاذ یک رویکرد عمل‌گرایانه، همکاری با طالبان را برای تأمین امنیت مرزهای جنوبی خود و گسترش نفوذ در آسیای مرکزی ضروری می‌داند. این سفر نشان می‌دهد که مسکو مصمم است تا به عنوان ضامن اصلی امنیت منطقه‌ای در افغانستان پس از خروج آمریکا ظاهر شود و روابط خود را با کابل از سطح دیپلماتیک فراتر برده و به یک شراکت راهبردی در حوزه‌های امنیتی و اقتصادی تبدیل کند.
حیدر عدل
